Skiredj Library of Tijani Studies
Jagora Na Aiki Game da Ɗaurewa, Shiga (Initiation), da Alkawarin Hanyar Tijaniyya
Shiga Tijaniyya ba wai kawai ɗaukar wasu ayyukan ibada ba ne. Alkawari ne na ruhaniya da aka gina a kan ɗaurewa, tsari, da salsalar isnādi mai rai wadda ke haɗa mabiyi da Sīdī Aḥmad al-Tijānī har zuwa ga Manzon Allah ﷺ.
Saboda haka, tambayoyin farko da sabbin mabiyan suke yi ba su cika kasancewa game da manyan maqāmāt na ruhaniya ba. Sun fi kasancewa na aikace-aikace:
Me yake faruwa idan wani ya bar hanya, daga baya ya dawo?
Shin cutar da ’yan’uwa mabiyan yana karya alaƙar mutum?
Menene ainihin shiga (talqīn)?
Shin mutum na iya talqīnta ’yan’uwansa na gida?
Shin ana iya karɓar wird na Tijaniyya daga wani da yake koyar da hanyoyi masu yawa?
Wace irin iko muqaddam yake da shi a gaskiya?
Me yake faruwa idan saɓani ya taso tsakanin mabiyi da jagora?
Manyan malaman hanya — musamman Sidi Ahmed Skiredj da sauran muqaddamai masu ingantacciyar hujja — sun amsa waɗannan tambayoyi da daidaito. Amsoshinsu suna zama muhimmin tushe ga duk wanda yake fara tafiya a hanya.
Wannan jagora ya tattara wasu daga waɗannan hukunce-hukunce da koyarwa na tushe.
1. Me Yake Faruwa Idan Wani Ya Bar Hanyar Tijaniyya Daga Baya Ya Dawo?
Daya daga cikin damuwar farko ta sabbin mabiyi ita ce girman nauyin ɗaurewa.
Yaya idan wani ya taɓa ɗaukar wird na Tijaniyya, daga baya ya yi watsi da hanya — da gangan ko saboda sakaci — sa’an nan ya so ya dawo?
Sidi Ahmed Skiredj ya bayyana, a cikin al-Yawāqīt al-Aḥmadiyya al-ʿIrfāniyya:
Irin wannan mutum dole ne ya yi duka tuba (tawba) da sabunta shiga (tajdīd).
Tuba kaɗai ba ta wadatar.
Dalili kuwa shi ne, mabiyin ya riga ya yi alkawarin zama a cikin hanya har mutuwa. Da ya yi watsi da hanyar, ya karya alkawari na ruhaniya da aka yi a gaban Allah. Wannan aiki ya haifar da yankewa (inqiṭāʿ) daga hanya.
Saboda haka, abubuwa biyu ake buƙata:
Tuba saboda watsi da alkawari
Sabunta shiga ta hannun muqaddam mai izini
Sai a nan ne alaƙar ruhaniya take dawowa.
Wannan yana nuna wata muhimmiyar ka’ida ta hanyar Tijaniyya: wird ba aiki ne na sakaci ba, alkawari ne na rayuwa gaba ɗaya.
2. Shin Gulma ko Haddasa Rikici Yana Katse Alaƙar Mutum da Hanya?
Wata tambaya da ake yawan yi kuma tana shafar saɓanin cikin gida.
Yaya idan mabiyi ya yaɗa gulma, ƙage, ko ƙiyayya a tsakanin ’yan’uwa mabiyan? Shin wannan nan take yana yanke alaƙarsa da hanya?
Sidi Ahmed Skiredj ya faɗa a bayyane:
Ba a yanke mabiyi daga hanya a hukunci a bayyane ba sai ta dalilan da Sīdī Aḥmad al-Tijānī kansa ya ambata a sarari:
“Abubuwa uku ne suke yanke mai nema daga gare mu:ɗaukar litani daga wata hanya,ziyartar waliyyan wasu hanyoyi,da barin wird.”
Amma wannan ba yana nufin shuka fitina abu ne mai sauƙi ba.
Gulma (ghayba) da yaɗa magana mai cutarwa (namīma) na daga cikin mafi munin zunubai a Musulunci. Idan suka faru a tsakanin ’yan’uwa a hanya, cutarwa ta fi tsanani, domin tana rushe ’yan’uwantakar ruhaniya da hanyar take dogaro da ita.
Sīdī Aḥmad al-Tijānī ya riwaito wani gargaɗi da aka danganta ga Annabi ﷺ:
“Ku gaya wa abokan ku kada su cutar da juna, domin abin da ya cutar da su, ya cutar da ni.”
Don haka, cutar da ’yan’uwa mabiyan, a kaikaice, cutar da Manzon Allah ne.
Idan irin wannan hali ya ci gaba ba tare da tuba ba, yana iya kaiwa ga lalacewar ruhaniya, har ma da yanke alaƙa ta gaskiya, domin Allah na iya jarrabar mutum da wani abu da zai sa ya bar hanyar gaba ɗaya.XXXXX
Saboda wannan dalili, tuba ta gaskiya da kuma sulhu suna da matuƙar muhimmanci.
3. Menene Shigarwa (Talqīn) a Hanyar Tijaniyya?
Wata muhimmin tambaya ta asali ita ce: menene ma’anar shigarwar kanta.
Shigarwa — wadda ake kira talqīn — ba kawai koyar da wata dabara ta dhikr ba ce. Ita wata rantsuwar ruhaniya ce da ke haɗa muridi da salsalar hanyar.
Malam alƙali kuma muqaddam Sidi al-Hajj Muhammad al-Zarhouni ya bayyana cewa talqīn a zahiri wani nau’i ne na bayʿa, wato alkawarin biyayya.
Halaccinta an kafa shi a cikin Alƙur’ani kansa. Allah Ya ce:
“Lalle waɗanda suke yi maka mubāyaʿa, to suna yi wa Allah mubāyaʿa.” (Alƙur’ani 48:10)
Haka kuma Ya ce:
“Ku cika alkawarin Allah idan kun yi alkawari.” (Alƙur’ani 16:91)
Kuma:
“Ku cika alkawari; lalle alkawari za a tambaye shi.” (Alƙur’ani 17:34)
Saboda haka, muridin da ya karɓi wird ba wai kawai yana koyon wani aiki ba ne. Yana shiga ne cikin alkawarin tarbiyyar ruhaniya da aminci.
4. Shin Namiji Zai Iya Shigar da Matarsa, Uwarsa, ko ‘Yan Uwan Mata?
Wannan tambaya tana yawan tasowa a cikin yanayin iyali.
Idan wani muqaddam ya ba mutum izini ya isar da wird ga wasu takamaiman ‘yan uwansa, shin zai iya shigar da su da kansa?
Wani sanannen lamari yana bayyana amsar.
Wani muqaddam ya taɓa umartar wani muridi ya ba uwarsa wird, kuma ya yi. Daga baya muridin ya dawo yana cewa matarsa tana son shiga hanyar. Sai muqaddam ya ce masa:
“Ka bayyana mata sharuɗɗan. Idan ta yarda da su, to ka shigar da ita a madadina.”
Amma da muridin daga baya ya tambaya ko zai iya shigar da wasu da wannan izinin ɗaya, sai muqaddam ya amsa da ƙarfi:
“Ba kai ba ne muqaddam. Na ba ka izini ne kawai ka ba uwarka da matarka wird. A gaskiya ni ne na shigar da su — kai kuwa manzo ne kawai.”
Wannan yana fayyace ka’idoji biyu:
Muqaddamai masu izini kaɗai ne za su iya isar da hanyar.
Muridi zai iya zama matsakaici idan an umarce shi musamman.
A irin waɗannan lokuta, salsalar isarwa tana haɗuwa kai tsaye da muqaddam, ba da matsakaicin ba.
5. Shigar da Mata da Batun Taɓa Jiki
Ana tsare ladabi na Musulunci da tsananin kulawa a shigarwa.
Malamai suna jaddada cewa muqaddam ba zai taɓa hannun wata mace da ba muharramarsa ba yayin shigarwa.
An kafa wannan ƙa’ida ne domin hana fitina ko ɗaurewar zuciya marar dacewa da ka iya tasowa ta hanyar taɓa jiki.
Saboda wannan dalili, muqaddamai masu tsantseni da yawa sun fi so su shigar da mata ta hannun wani namiji daga ‘yan uwanta a matsayin matsakaici, wanda zai isar da sharuɗɗan kuma ya mika rantsuwar.
Wannan hanya tana kiyaye:
kunya
tsarkin ruhaniya
da mutuncin hanyar.
6. Shin Ana Iya Karɓar Wird na Tijaniyya Daga Wani da Ke Koyar da Hanyoyi da Yawa?
Daya daga cikin ginshiƙan hanyar Tijaniyya shi ne keɓantacciyar sadaukarwa.
Sidi Ahmed Skiredj ya yi bayani : wird na Tijaniyya dole ne a karɓe shi shi kaɗai, ba tare da haɗa shi da wata hanyar Sufi ba.
Idan wani ya yi ikirarin yana shigar da muridai cikin hanyoyi da dama a lokaci guda — har da wird na Tijaniyya — to bai kamata a karɓi hanyar daga gare shi a irin waɗannan sharuɗɗa ba.
Muqaddam na gaskiya ba ya haɗa hanyar Tijaniyya da wata hanya.
An sani a cikin rubuce-rubucen hanyar cewa wasu waliyyai sun samu wasu hanyoyi na musamman na ruhaniya masu alaƙa da hanyar Tijaniyya ta hanyar buɗewar sirri ta kansu. Amma ba su taɓa ɗora hanyoyi biyu a kan muridi ɗaya ba.
Saboda haka, al’adar da aka saba a zawiyar Tijaniyya — musamman a Fās — tana nan a kan tsauraran keɓancewa.
7. Shin Wadanda Ba Tijaniyya Ba Za Su Iya Karanta Adkār na Tijaniyya?
Ba dukkan ibadun Tijaniyya ba ne suke buƙatar shigarwa ta hukuma.
Sidi Ahmed Skiredj ya yi bayani : muqaddam na iya ba kowa izini ya karanta ambato na Tijaniyya na zaɓi, ko da kuwa yana cikin wata hanya dabam.
Wannan ya haɗa da:
awrad na zaɓi
Salat al-Fātiḥ
sauran addu’o’i da aka so.
Sai dai ginshiƙan asalin hanyar sun bambanta.
Waɗannan sun haɗa da:
wird na wajibi
Wazifa
ambaton Juma’a
Waɗannan an keɓe su ne ga waɗanda suka amince da alkawari da sharuɗɗansa ta hanyar shigarwa.
8.XXXXX
Shin Mutum Zai Iya Yin Wird Kafin Ya Dauri Alkawari da Hanya?
Eh — a wasu halaye.
Wasu manyan muqaddamai kan yarda mai nema ya rika karanta wird na ɗan lokaci a matsayin gwaji kafin ya ɗaure kansa da hanyar a hukumance.
Wannan yana ba mai neman dama ya tantance ko zai iya, a zahiri, dawwama da:
ayyukan yau da kullum da ake wajabtawa
horon tarbiyyar ruhaniya
sharuɗɗan hanyar.
Idan ya tabbatar da gaskiya da iya ɗauka, sai a shigar da shi a hukumance.
Idan kuwa ba haka ba, zai iya kasancewa mai ƙaunar (muḥibb) hanyar ba tare da an ɗaure shi da alkawarinta ba.
9. Me Ke Sa Muqaddam Ya Rasa Ikonsa?
Ayyukan da ke yanke alaƙar mūrid na yau da kullum su ne ma ke iya yanke alaƙar muqaddam.
Cikinsu har da:
Karɓar wird daga wata hanya dabam.
Ziyarar waliyyan wasu hanyoyi domin neman dangantakar ruhaniya.
Barin Wirdin Tijaniyya.
Bugu da ƙari, muqaddam yana rasa iko idan ya ƙi izninsa (ikon da aka ba shi) ko ya ƙi yin aiki da shi.
Duk da matsayinsa, muqaddam a asali mūrid ne na hanyar, kuma ikonsa ya rataya ne ga kiyaye alkawarinta.
10. Idan Mūrid Ya Yanke da Muqaddam ɗinsa Saboda Fushi Fa?
Wani lokaci rigima na faruwa.
Idan mūrid ya furta cikin fushi cewa “babu abin da ya rage a tsakaninsa da muqaddam ɗinsa,” to a zahiri ya yi watsi da igiyar da ta ba shi hanyar.
A irin wannan hali, ana ɗaukar alaƙarsa ta yanke.
Maganinta mai sauƙi ne amma mai nauyi:
Neman gafara daga muqaddam.
Neman sabunta alkawari.
Idan muqaddam ya karɓa, alaƙar mūrid ta dawo.
11. Shin Muqaddam Zai Iya Soke Iznin Mūrid?
Akasin haka, wannan halin na dabam yana da hukunci na dabam.
Idan muqaddam ya faɗa cikin fushi cewa an soke iznin mūrid, wannan ba ya yanke mūrid daga hanya kai-tsaye.
Shaykh da kansa ya bayyana sarai cewa abubuwa uku da aka tabbatar su kaɗai ne ke kaiwa ga yankewar alaƙa.
Saboda haka maganar zuci ta muqaddam ba za ta iya rushe alaƙar mūrid ba.
Mūrid ya dai yi sulhu, ya kiyaye girmamawa, yana ci gaba da ayyukansa na wajibi.
12. Shin Ana Iya Karɓar Hanya Ta Hanyar Wasiku?
Wata tambaya ta zamani da ta yawaita ita ce ta shigarwa daga nesa.
Sidi Ahmed Skiredj ya bayyana: karɓar izni ta hanyar wasiku ingantacce ne.
Sīdī Aḥmad al-Tijānī da kansa ya ba masu nema da yawa izni ta cikin wasiƙu ba tare da ya sadu da su a ido ba.
Alaƙar ruhaniya tana tabbata ne ta ingantaccen izni, ba wai ta taɓa jiki kaɗai ba.
Sai dai isarwa kai tsaye na da ƙarin fa’ida saboda kallon ruhaniya da zama tare na kusa.
13. Shin Ya Kamata Mutum Ya Rika Sabunta Izninsa Akai-akai?
Sabuntawa (tajdīd) ba tilas ba ne matuƙa idan iznin farko ya inganta kuma mūrid ya kasance mai aminci ga hanya.
Amma malamai da yawa suna ba da shawarar a yi sabuntawa lokaci-lokaci domin:
ƙarfafa alaƙar ruhaniya
tabbatar da sahihancin silsila
kare kai daga isarwa masu shakku.
Wasu mūrīdai sun fi son sabuntawa ta silsiloli gajeru, yayin da wasu kuma ke daraja albarkar silsiloli dogaye. Duk waɗannan ra’ayoyi suna cikin al’adar.
14. Shin Zama Tare da Muqaddam Daidai Yake da Zama Tare da Shaykh?
A cikin hanyar Tijaniyya, muqaddam yana aiki a matsayin wakilin Shaykh.
Falalar ruhaniya ta hanya tana gudana:
daga Annabi ﷺzuwa Shaykh Ahmad al-Tijanizuwa wakilansazuwa mūrīdai.
Saboda haka karɓar wird daga muqaddam na ɗauke da irin wannan fa’ida ta ruhaniya kamar karɓarsa kai tsaye daga Shaykh da kansa.
15. Tushen Da’a na Hanyar
Bayan hukunce-hukuncen fasaha, koyarwar farko tana jaddada wata ka’ida mai zurfi.
Hanyar ba ta tsayuwa ne da ayyukan ibada kaɗai ba, sai da adab (ladubban ruhaniya).
Wannan ya haɗa da:
girmama muqaddam ɗinka ba tare da wuce gona da iri ba
girmama sauran wakilaiXXXXX
guje wa rigingimu
riƙe ikhlasi
kare martabar zāwiya.
Ya wajaba mābiyi ya yabi jagoransa da ƙauna — amma ba a kan kashe mutuncin sauran awliyā’i ko shuwagabanni ba.
Amincin biyayya na gaskiya bai taɓa buƙatar rage darajar wasu ba.
Kammalawa
Tambayoyin farko na sababbin Tijāniyya sun fi zagayawa ne a kan ɗaurewa, iko, da ladubban tarbiyyar ruhi.
Malamai na wannan tafarki sun fayyace waɗannan al’amura domin mābiyi ya fara tafiyarsa da yaqini.
Wasu ƙa’idoji suna ta bayyana a kai a kai:
Wird alkawari ne na rayuwa gaba ɗaya, ba wata aba ta wasa-wasa ba.
Dole a girmama salsalar izini (chain of authorization).
Muqaddam yana isar da tafarki, amma ba shi ne mai mallakarsa ba.
Dole a kiyaye ’yan’uwantakar ruhaniya ta mabiya.
Kuma sama da kome, ikhlasi da tawali’u su ne ginshiƙan tafarki.
Duk wanda ya shiga tafarki da waɗannan ƙa’idoji, zai tarar cewa ƙa’idojin zahiri ba nauyi ba ne, sai dai kariya ce da ke tsare tafiyar cikin-bāɗini zuwa ga Allah.
++++